تقویت عضلات بیماران فلج مغزی یا سی پی (CP) با فیزیوتراپی و کار درمانی

فلج مغزی مشکلی در عملکرد عضلانی است. این وضعیت ناشی از آسیب مغزی یا رشد غیرطبیعی مغز است که زمانی رخ می‌دهد که مغز کودک همچنان در حال رشد است. این اتفاق ممکن است قبل از تولد کودک، در طول زایمان یا کمی پس از تولد باشد. اکثر مردم به فلج مغزی به عنوان عاملی برای مشکلات شدید حرکتی نگاه می‌کنند، اما نشانه‌ها و معلولیت‌ها از خفیف تا شدید متفاوت هستند. برخی از افراد مبتلا به فلج مغزی مشکلات دیگری مانند مشکلات یادگیری و صرع نیز دارند. فیزیوتراپی یکی از راه‌هایی است که حرکت و توانایی‌های بیمار را بهبود می‌بخشد.

هر فرد مبتلا به فلج مغزی یک فرد دارای علائم، معلولیت‌ها و نیازهای خاص است. درمان مبتنی بر ارزیابی کامل و مداوم تمام علائم و مشکلات ناشی از فلج مغزی است. متخصصین ما در کلینیک طب فیزیکی و توانبخشی بیمارستان لاله زیر نظر دکتر محمدرضا برزگر خدمات فیزیوتراپی، ماساژ و کار درمانی را به بیماران مبتلا به فلج مغزی یا سی پی (CP) ارائه می‌دهند. برای کسب اطلاعات بیشتر و یا مشاوره با متخصصین ما در زمینه فلج مغزی و درمان‌های فیزیوتراپی، ماساژ و کاردرمانی در بیمارستان لاله می‌توانید با شماره 02188571079 تماس بگیرید.همچنین می‌توانید به آیدی تلگرام Lalehphysio@ مراجعه کنید.

انواع فلج مغزی


فلج مغزی تشنجی

تشنج به این معنی است که عضلات آسیب دیده خشک‌تر از حد نرمال هستند. علائم ممکن است بر قسمت‌های زیر اثر بگذارد:

  •  پا و بازوی یک طرف بدن (به همی پلاژی شناخته می‌شود).
  •  هر دو پا (به دی پلاژی نامیده می‌شود). بازوها یا تحت تاثیر قرار نمی‌گیرند و یا تنها وسط آن‌ها تحت تاثیر قرار می‌گیرد.
  •  هر دو دست و پا (به کوادی پلاژی شناخته می‌شود).

فلج مغزی آتتوز یا دیس کینتیک

بعضی از افراد مبتلا به این نوع فلج مغزی (CP)، حرکات آهسته دست و پا، دست‌ها، روی پا یا پاها را دارند. برخی افراد دچار اسپاسم عضلانی ناگهانی هستند. این حرکات را نمی‌توان کنترل کرد و بنابراین غیر ارادی نامیده می‌شود.

فلج مغزی بی قاعده

افرادی که فلج مغزی آتاکسین یا بی قاعده دارند، در تعادل و حرکت کوچک مشکل دارند. این حالت می‌تواند باعث از دست دادن تعادل یا عدم ثبات در راه رفتن شود. همچنین می‌تواند انجام کارهای ظریف مانند نوشتن را مختل کند.

فلج مغزی ترکیبی

افراد دارای فلج مغزی ترکیبی دچار ترکیبی از دو یا چند نوع فوق هستند.

چرا فلج مغزی به وجود می‌آید؟


برای بیش از نیمی از افراد مبتلا به فلج مغزی کودکان، علت بین 24 هفته بارداری و تولد اتفاق می‌افتد. این دوره، زمانی است که رشد زیادی از مغز انجام می‌شود. بنابراین مغز به طور خاصی در برابر هر آسیب وارده در این دوره حساس است. برای بسیاری از افراد مبتلا به فلج مغزی، علت آسیب به مغز شناخته شده نیست. عوامل ژنتیکی می‌تواند نقش مهمی ایفا کنند. ژنتیک به این معنی است که شرایط از طریق کدهای خاصی از داخل سلول به نام ژن در بین افراد خانواده منتقل می‌شود. علت زمینه‌ای فلج مغزی کودکان بدتر نمی‌شود (پیشرفت نمی‌کند). با این حال، اثر آن بر روی بدن اغلب به پیشرفت می‌انجامد به گونه‌ای که علائم به تدریج بدتر می‌شوند.

عوامل حین بارداری (پیش از تولد)

عوامل حین بارداری عبارتند از:

  •  زایمان زودرس (نوزادان نارس)، به ویژه، نوزادان متولد شده قبل از 28 هفته بارداری
  •  نوزادانی که قلی از دوقلوها، سه قلوها یا تعداد قل‌های بیشتر هستند.
  •  نوزادان دارای ناهنجاری‌ها (ناهنجاری‌های مادرزادی)
  •  عفونت مادر باردار، مانند سرخجه، آبله مرغان و توکسوپلاسموز ممکن است علت بعضی از موارد باشد.
  •  خطر داشتن نوزاد دارای فلج مغزی (CP) در مادرانی که سیگار می‌کشند، الکل بیش از حد مصرف می‌کنند یا مواد مخدری مانند کوکائین استفاده می‌نمایند افزایش می‌یابد.

عوامل زمان نزدیک به زایمان (پیش از تولد)

عوامل زمان نزدیک تولد عبارتند از:

  •  عفونت شدید در نوزاد یا مادر
  •  آسیب به مغز کودک در حوالی زمان تولد

عوامل بعد از تولد (پس از تولد)

عوامل پس از تولد عبارتند از:

  •  عفونت شدید، به عنوان مثال، سپسیس یا مننژیت
  •  زردی شدید در نوزاد تازه متولد شده
  •  خونریزی در مغز (خونریزی داخل جمجمه)
  •  آسیب (تروما)

تصور می‌شد که مشکلات حین زایمان علت اصلی فلج مغزی کودکان می‌باشد. در حالی که، اکنون مشخص شده است که این باور نادرست است. اکنون بر این باورند که کمتر از یک مورد از هر 10 مورد به علت مشکلات حین تولد نوزاد است. به عنوان مثال، کمبود شدید اکسیژن به صورت طولانی مدت در هنگام تولد ممکن است در موارد کمی علت فلج مغزی باشد.

نشانه‌های این بیماری چیست؟


علائم و معلولیت‌های ناشی از فلج مغزی (CP) به نوع فلج مغزی و ناحیه آسیب دیده مغز بستگی دارد. کودک مبتلا به فلج مغزی ممکن است در حرکت، صحبت کردن، غذا خوردن یا بازی کردن مشکل داشته باشد. علائم فلج مغزی کودکان به قسمت دقیقی از مغز که تحت تاثیر قرار گرفته است وابسته می‌باشد. افراد مبتلا به فلج مغزی اغلب دارای مشکلات دیگر و همچنین مشکلات حرکتی هستند. این مشکلات ممکن است شامل مشکل در یادگیری، مشکلات گفتاری، صرع یا مشکلات شنوایی، بینایی، خوردن و آشامیدن باشد.

از کجا بفهمم کودک من فلج مغزی دارد؟


نوزادان مبتلا به فلج مغزی شدید ممکن است در هنگام تولد نشانه‌هایی مانند سفتی عضلانی بسیار غیر طبیعی داشته باشند که واضح است. با این حال، اکثر کودکان بین 6 ماهگی تا 2 سالگی تشخیص داده می‌شوند. اولین چیزی که معمولا مورد توجه قرار می‌گیرد این است که کودک نرخ طبیعی رشد ندارد. تفاوت‌هایی وجود دارد و برخی از نوزادان طبیعی هستند، اما دیر رشد می‌کنند. با این حال، نوزادی که در این مراحل رشد تاخیر دارد، معمولا باید برای فلج مغزی کودکان ارزیابی شود. تشخیص غالبا توسط متخصص کودکان و از روی نشانه‌ها، علائم و تاخیر در رشد انجام می‌شود. آزمایش‌های دیگری مانند اسکن مغزی ممکن است انجام گردد.

آیا فلج مغزی قابل درمان است؟


کودکان دارای فلج مغزی (CP) باید تحت مراقبت یک تیم تخصصی قرار بگیرند که متشکل از متخصصین پزشکی مختلف مانند پزشکان، پرستاران، فیزیوتراپیست‌ها، کار درمانگران و گفتار درمانگران می‌باشد. هیچ درمان قطعی برای CP کودکان وجود ندارد اما برای کاهش میزان ناتوانی که ممکن است در صورت عدم درمان به وجود آید، می‌توان کارهای زیادی انجام داد.

چه داروهایی استفاده می‌شود؟

داروها معمولا نقش محدودی دارند. به عنوان مثال، تزریق سم بوتولینوم (همراه با فیزیوتراپی) در بعضی موارد برای آرام کردن اسپاسم عضلات استفاده می‌شود. عضلاتی که معمولا تحت تزریق قرار می‌گیرند، همسترینگ، عضلات ساق و عضلات نگهدارنده لگن (آداکتور لگن) می‌باشند. اثر تزریق بوتولینوم 3-6 ماه باقی می‌ماند. داروهای آرامش بخش عضلانی دیگر مانند باکلوفن نیز گاها استفاده می‌شوند. کودکان مبتلا به صرع نیاز به داروهایی برای جلوگیری از غش کردن (تشنج) دارند.

ماساژ درمانی

اثبات شده است که ماساژ درمانی برای فلج مغزی نوزادان و کودکان مزایای متعدد روانی، احساسی و فیزیکی را به همراه دارد. ماساژ درمانی یک فرم جایگزین درمانی است که در آن بافت‌ها و عضلات متصل بدن ماساژ داده می‌شوند و از طریق تماس مستقیم ماساژ درمانگر به منظور ارتقای بهبودی بیمار استفاده می‌شوند.

فیزیوتراپی و کار درمانی

این موارد قسمت‌های اصلی درمان هستند. یکی از اهداف اصلی فیزیوتراپی این است که (تا آنجا که ممکن است) انقباضات و انحرافات بدنی که می‌توانند با فلج مغزی تشنجی رخ دهد، جلوگیری یا محدود شوند. فیزیوتراپیست‌ها همچنین بر محدوده حرکت، قدرت و پویایی تمرکز می‌کنند. از تکنیک‌های مختلفی مانند ورزش، تمرینات حرکتی، بریس، اسپلینت و غیره (کفی‌های طبی) و سایر تجهیزات استفاده می‌شود. یک فیزیوتراپیست می‌تواند موقعیت صحیح مفاصل و تمرینات کششی را به والدین و مراقبین نشان دهد. اگر چنین توصیه‌هایی انجام شود، به منظور افزایش احتمال به حداقل رساندن مشکلات، باید به طور مرتب انجام گردند. کار درمانگر می‌تواند مهارت‌های عم وابستگی کودکان، مانند حرکت روی زمین، لباس پوشیدن و تغذیه مستقل را افزایش دهد. کار درمانگران می‌توانند در توصیه‌های صندلی چرخدار و گزینه‌های قرار گرفتن در یک مکان به فرد کمک کنند تا بتواند با حداکثر توانایی خود زندگی کند.

جراحی

با توجه به نوع و درجه انقباض عضلانی، یک عمل جراحی، مثلا جراحی برای شل کردن عضلات سفت یا اصلاح ناهمواری مفصلی، ممکن است کمک کننده باشد. هدف این است که انعطاف پذیری و کنترل بیشتری را به اندام و مفاصل آسیب ددیده بدهیم. اکثر جراحی‌ها بر روی عضلات اطراف مفصل ران، زانو و مچ پا انجام می‌شود.