درمان سیاتیک: کاهش تحریک و فشار عصب با روش های فیزیوتراپی

سیاتیک دردی در قسمت پایین ستون فقرات است که در اثر تحریک عصب سیاتیک ایجاد می‌شود. معمولا درد سیاتیک از قسمت پایین کمر (ستون فقرات کمری) تا پشت ران احساس می‌شود و ممکن است تا زیر زانو هم گسترش یابد. عصب سیاتیک بزرگ‌ترین عصب بدن است که از ریشه‌های عصبی ستون فقرات کمری در پایین کمر شروع شده و از طریق باسن توسعه یافته و تا انتهای عصبی پایین اندام تحتانی می‌رسد. درد سیاتیک را گاهی درد عصب سیاتیک نیز می‌نامند.

درد سیاتیک علامت وجود بیماری‌های زمینه‌ای است که باعث فشار یا آسیب دیدگی عصب سیاتیک می‌شوند. تحریک عصب سیاتیک به طرق مختلف مانند سوزش، سوزن سوزنی شدن، بی حسی و اختلال عملکرد خود را نشان می‌دهد. علل بی شماری برای این علائم وجود دارد که بیشتر آنها مربوط به قسمت تحتانی کمر می‌شود. درمان‌های فیزیوتراپی برای درمان درد در سیاتیک کمر شامل ماساژ، طب سوزنی، اولتراسوند، تحریک الکتریکی عصب (TENS)و تمرینات ورزشی می‌باشد. برای تشخیص علت زمینه‌ای و درمان سیاتیک، همچنین جهت رزرو نوبت مراجعه می‌توانید با مرکز طب فیزیکی و فیزوتراپی بیمارستان لاله زیر نظر دکتر محمدرضا برزگر از طریق شماره 02188571079 تماس حاصل فرمایید.

رایج‌ترین علل سیاتیک


از رایج‌ترین علل ایجاد سیاتیک شش مشکل زیر در پایین کمر هستند که عبارتند از:

بیرون زدگی دیسک کمری

بیرون زدگی دیسک زمانی اتفاق می‌افتد که ماده‌ی نرم درون دیسک به بیرون نشت کند، یا از راه هسته فیبری بیرونی به بیرون بزند و ریشه عصبی مجاور را تحریک کرده یا آن را تحت فشار قرار دهد.

بیماری دژنراتیو دیسک

با اینکه از بین رفتن دیسک تا حدی یک فرآیند طبیعی است که با افزایش سن اتفاق می‌افتد، اما در برخی افراد وجود یک یا چند دیسک بیرون زده در قسمت پایین کمر نیز می‌تواند باعث تحریک ریشه عصب و ایجاد سیاتیک شود.

سرخوردگی مهره ایسکمیک (ایسکمیک اسپوندیلولیستزیس)

این مشکل زمانی ایجاد می‌شود که یک شکستگی تنشی کوچک باعث لغزش مهره‌ها روی یکدیگر شود، به عنوان مثال اگر مهره‌ی L5 بلغزد، بر روی مهره‌ی S1 قرار خواهد گرفت.

تنگی کانال نخاعی کمری

معمولا در تنگی کانال نخاعی، کانال نخاعی تنگ شده و باعث ایجاد سیاتیک می‌شود. تنگی کانال نخاعی در اثر افزایش سن و معمولا در افراد بالای 60 سال ایجاد می‌شود.

سندرم پیریفورمیس

قرارگیری عصب سیاتیک در زیر عضله‌ی پیریفورمیس در باسن باعث تحریک عصب سیاتیک می‌شود. اگر عضله‌ی پیریفورمیس بر یکی از ریشه‌های عصب سیاتیک فشار وارد کرده یا آن را تحریک کند، باعث ایجاد درد سیاتیک خواهد شد.

دیگر علل ایجاد سیاتیک


علاوه بر علل رایج ایجاد سیاتیک، موارد دیگری نیز باعث سیاتیک می‌شوند که عبارتند از:

  • بارداری
  • بافت زخمی
  • کشش عضلات
  • عفونت
  • شکستگی

علائم رایج سیاتیک


علائم رایج سیاتیک عبارتند از:

  • درد در قسمت پایین کمر
  • درد در باسن یا پا که با نشستن تشدید می‌شود.
  • درد کپل
  • احساس سوزش یا مور مور شدن در پایین پا
  • ضعف، بی حسی، یا مشکل در حرکت دادن پا
  • درد مداوم در یک سمت از باسن
  • درد تیر کشنده که ایستادن را با مشکل مواجه می‌کند.

درمان سیاتیک


داروها

ممکن است پزشک داروهای مختلف یا تزریقات نخاعی را برای درمان سیاتیک تجویز کند. شدت درد نیز تعیین کننده‌ی نوع داروی تجویزی خواهد بود. داروهای تجویزی عبارتند از:

  • تزریق استروئید اپیدورال: استروئیدها، که باعث کاهش التهاب می‌شوند، به کاهش درد سیاتیک کمک می‌کنند.
  • داروهای NSAIDs که بدون نسخه به فروش می‌رسند (داروهای غیر استروئیدی ضد التهابی): این داروها به کاهش تورم کمک کرده و درد را تسکین می‌بخشند.
  • داروهای تجویزی: اگر سیاتیک مزمن دارید، به داروی شل کننده عضلات برای کاهش گرفتگی‌های عضلانی نیاز دارید.

طب فیزیکی

ممکن است پزشک شما را نزد یک متخصص طب فیزیکی بفرستند تا با استفاده از طب فیزیکی درد سیاتیک را تسکین داده و حرکات شما را بازگرداند. درمان با طب فیزیکی شامل درمان‌های فعال و غیر فعال است. درمان‌های غیر فعال به شل شدن عضلات و بدن کمک می‌کنند. همچنین درمان‌های غیر فعال، بدن را برای انجام حرکات ورزشی درمانی که بخش فعال از طب فیزیکی هستند آماده می‌کنند.

ممکن است متخصص طب فیزیکی درمان‌هایی غیر فعال مانند موارد زیر را برای شما انجام دهد. این درمان‌ها عبارتند از:

  • ماساژ بافت‌های عمیق: در این روش، هدف درمان تنش‌های مزمن عضلانی است که بر عصب سیاتیک یا ریشه اعصاب مربوطه فشار وارد می‌کنند. درمانگر از فشار مستقیم و ماساژ برای آزاد سازی تنش موجود در بافت‌های نرم (رباط‌ها، تاندون‌ها، عضلات) استفاده می‌کند.
  • گرما و سرما درمانی: متخصص طب فیزیکی با استفاده از گرما می‌خواهد خون بیشتری به محل مورد نظر برسد زیرا افزایش جریان خون باعث رسیدن اکسیژن و مواد مغذی بیشتر به محل می‌شود. به عنوان مثال، قرارگیری یک پک گرما بر روی عضله‌ی پیریفورمیس به کاهش گرفتگی عضلانی که می‌تواند عامل ایجاد سیاتیک باشد کمک می‌کند. سرما درمانی باعث کاهش جریان خون در محل شده و به کاهش التهاب، گرفتگی عضلات، و درد کمک می‌کند. متخصص طب فیزیکی به طور یکی در میان از گرما و سرما درمانی استفاده می‌کند.
  • TENS(تحریک الکتریکی عصب از راه پوست): اگر درمانگر تشخیص دهد که استفاده از این روش برای شما لازم است، حتی می‌توانید در منزل از این روش درمان استفاده کند. یک دستگاه با استفاده از جریان الکتریکی شدید و متغیر (ولی بی خطر)، عضلات شما را تحریک می‌کند. روش تحریک الکتریکی عصب از راه پوست به کاهش گرفتگی‌های عضلانی کمک کرده و تولید اندورفین (مسکن طبیعی بدن) را افزایش می‌دهد.
  • اولتراسوند: اولتراسوند امواج صوتی را به عمق بافت‌های عضلانی فرستاده و گرمای ملایمی تولید می‌کند که می‌تواند جریان خون را افزایش داده و روند بهبود را تسریع کند. افزایش جریان خون به کاهش گرفتگی‌ها و دردهای عضلانی، التهاب، خشکی و درد کمک می‌کند.

در قسمت فعال طب فیزیکی، درمانگر حرکات ورزشی مختلفی را به شما آموزش می‌دهد. برنامه طب فیزیکی برای هر شخص به طور مجزا و با توجه به سوابق پزشکی و وضعیت سلامت بیمار تهیه می‌شود. این حرکات شامل حرکات ایروبیک، حرکات تقویت کننده، و تمریناتی برای افزایش انعطاف و حرکات بدن است.

درمان‌های جایگزین

برنامه درمانی پزشک برای درمان درد کمر و سیاتیک شامل درمان‌های جایگزین مانند طب سوزنی و طب فشاری است. گزارش موجود نشان می‌دهند که درمان‌های جایگزین برای بسیاری از بیماران واقعا مفید بوده است.

طب سوزنی: درمانگران طب سوزنی معتقدند که بدن دارای انرژی درونی به نام انرژی چی (Qi یا Chi) است. آنان معتقدند زمانی که مسیر انرژی چی مسدود شود، فرد به بیماری‌های جسمی مبتلا می‌گردد.

طب فشاری: حریف نزدیک طب سوزنی، طب فشاری است. طب فشاری یک روش درمان بی خطر، ملایم و غیر تهاجمی است. طب فشاری بدون استفاده از سوزن، مسیرهای مسدود شده‌ی انرژی چی را باز می‌کند. درمانگران طب فشاری از انگشتان شست، دیگر انگشتان و آرنج خود برای وارد نمودن فشار مناسب به نقاط خاص بدن استفاده می‌کنند.

تزریق داروهای استروئیدی

در برخی موارد، پزشک تزریق داروی کورتیکواستروئید را در اطراف ریشه‌ی عصب درگیر توصیه می‌کند. کورتیکواستروئیدها با رفع التهاب اطراف عصب تحریک شده، باعث کاهش درد می‌شوند. اثر کورتیکواستروئیدها معمولا پس از چند ماه از بین می‌رود. هر فرد می‌تواند دفعات محدودی داروی کورتیکواستروئید تزریق کند زیرا تزریق مکرر دارو باعث ایجاد عوارض جدی می‌شود.

حرکات ورزشی

حرکت کبوتر بر پشت خوابیده

حرکت کبوتر یکی از حرکات رایج در یوگا است. این حرکت برای باز کردن کپل‌ها انجام می‌شود. این حرکت کششی انواع مختلفی دارد. اولین نوع از این حرکت به نام حرکت کبوتر بر پشت خوابیده شناخته می‌شود. اگر تازه درمان را شروع کرده‌اید، باید ابتدا حرکت کبوتر بر پشت خوابیده را انجام دهید.

  1. به پشت خوابیده و پای راست خود را بالا و به سمت زاویه‌ی گوشه‌ی سمت راست ببرید. هر دو دست را در زیر ران قلاب کرده و انگشتان را در هم قفل کنید.
  2. پای چپ خود را بالا برده و پاشنه پای راست را روی زانوی پای چپ قرار دهید.
  3. چند لحظه در این حالت بمانید. این حالت باعث کشش عضلات کوچک پیریفورمیس که گاهی ملتهب شده و بر عصب سیاتیک فشار وارد کرده و باعث درد می‌شوند، می‌گردد.
  4. همین حرکت را با پای دیگر نیز انجام دهید.

زمانی که توانستید حرکت کبوتر بر پشت خوابیده را بدون احساس درد انجام دهید، با پزشک خود در مورد انجام حرکات کبوتر نشسته و کبوتر رو به جلو مشورت کنید.

حرکت کبوتر نشسته

مراحل انجام این ورزش:

  1. روی زمین نشسته و پای خود را کشیده و مستقیم به جلو دراز کنید.
  2. پای راست را خم کرده و پاشنه‌ی پای راست را روی زانوی چپ قرار دهید.
  3. به سمت جلو خم شده و اجازه دهید قسمت بالای بدنتان به رانتان برسد.
  4. 15 تا 30 ثانیه در این حالت بمانید. این حرکت باعث کشش ماهیچه سرینی و قسمت پایین کمر می‌شود.
  5. همین حرکت را برای پای دیگر نیز تکرار کنید.

حرکت کبوتر خمیده به جلو

مراحل انجام این ورزش:

  1. به صورت چهار دست و پا روی زمین زانو بزنید.
  2. پای راست را بالا آورده و آن را در جلوی بدن، روی زمین به سمت جلو دراز کنید. قسمت پایین پا باید روی زمین و به صورت افقی نسبت به بدن قرار گیرد. پای راست باید در جلوی زانوی راست قرار گرفته و زانوی راست نیز در سمت راست قرار گیرد.
  3. پای چپ را در پشت خود روی زمین قرار دهید، به نحوی که روی پا روی زمین و انگشتان به سمت عقب قرار گیرند و آن را تا جایی که می‌توانید بکشید.
  4. به تدریج وزن بدنتان را از روی دست‌ها به روی پاها منتقل کنید تا پاهایتان مراقب وزن بدنتان باشند. مستقیم بنشینید و دست‌ها را در طرفین پاها قرار دهید.
  5. نفس عمیقی بکشید. در حین بیرون دادن نفس، قسمت بالای بدن را به سمت جلو و بر روی قسمت جلوی پا خم کنید. تا جایی که می‌توانید وزن خود را روی دستانتان بیندازید.
  6. همین حرکت را برای سمت دیگر بدن نیز انجام دهید.

حرکت رساندن زانو به شانه مخالف

این حرکت کششی ساده با شل کردن عضلات پیریفورمیس و سرینی، که ممکن است ملتهب شوند و به عصب سیاتیک فشار آورند، باعث کاهش درد سیاتیک می‌شود.

  1. به پشت بخوابید، پاها را دراز کنید و از مچ پا به پایین را رو به بالا بگیرید.
  2. پای راستتان را خم کرده و دست‌ها را دور زانو قلاب کنید.
  3. به آرامی پای راست را در امتداد بدن و به سمت شانه چپ بکشید. 30 ثانیه پا را در این حالت نگهدارید. به یاد داشته باشید که پا را فقط تا جایی که پا راحت می‌آید بکشید. در هنگام کشش پا باید یک احساس کشش آرامش دهنده داشته باشید و دردی را حس نکنید.
  4. زانو را هل دهید تا پا به موقعیت اول خود برگردد.
  5. این حرکت را 3 مرتبه تکرار کرده و سپس با پای دیگر حرکت را انجام دهید.

کشش ستون فقرات در حالت نشسته

زمانی که مهره‌های ستون فقرات تحت فشار قرار گیرند، درد سیاتیک ایجاد می‌شود. کشش ستون فقرات در حالت نشسته باعث ایجاد فضایی در ستون فقرات و کاهش فشار وارد بر عصب سیاتیک می‌شود.

  1. روی زمین نشسته، پاها را دراز کرده و انگشتان پا را رو به بالا قرار دهید.
  2. زانوی راست را خم کرده و کف پا را در سمت خارجی زانوی مخالف روی زمین قرار دهید.
  3. آرنج چپ را روی قسمت خارجی زانوی راست قرار دهید تا بتوانید به آرامی بدنتان را به سمت راست بچرخانید.
  4. 30 ثانیه در این حالت مانده و این حرکت را 3 مرتبه تکرار کنید، سپس حرکت را برای سمت دیگر بدن انجام دهید.

کشش عضله همسترینگ در حالت ایستاده

این حرکت کششی باعث کاهش درد و خشکی عضله همسترینگ که در اثر سیاتیک ایجاد شده می‌گردد.

  1. پای راست را روی یک سطح بلند و پایین‌تر از سطح باسن قرار دهید. این سطح بلند می‌تواند یک صندلی، یک چهارپایه یا یک پله باشد. پا را صاف گرفته و مچ پا را روی انگشتان بچرخانید. اگر زانو بیش از حد کشیده شد، کمی آن را خم کنید.
  2.  بدن را کمی رو به جلو و به سمت پا خم کنید. هرچه بدن بیشتر به جلو خم شود، کشش عمیق‌تر خواهد شد. تا جایی بدن را به جلو خم کنید که دردی احساس نکنید.
  3. همزمان با بالا بردن یکی از پاها، باسن آن پا را به سمت پایین آورید. اگر در پایین آوردن باسن به کمک نیاز داشتید، یک نوار یوگا یا نوار ورزشی بلند را به صورت حلقه‌ای روی باسن و زیر پای چپ قرار دهید.
  4. 30 ثانیه در این حالت مانده و سپس حرکت را برای سمت دیگر بدن انجام دهید.